مشکلی که همیشه واسه رصدگران ساکن مناطق مرطوب یا کوهستانی و سردسیر پیش می یاد، مه گرفتگی اپتیک هست. حتی این مشکل ممکنه واسه شما هم پیش اومده باشه. برای تازه کارها عجیبه که در یه شب صاف وقتی انتظار دارن همه چیز خشک بمونه، لایه نازکی از قطرات آب روی ابزارهاشون می شینه. متأسفانه وقتی که آسمان در پایدارترین حالت واسه رصد تلسکوپی هست، یه شرایط آب و هوایی پدید می یاد که انتظار میره مه به زودی شکل بگیره.

 از پشت چشمی، ابتدا متوجه میشین که رصد ستاره های کم نور و کهکشان ها سخت تر شده و بعدش هاله ای دور ستاره های پرنورتر را فرامی گیره. هم اکنون اگر با چراغ قوه، عدسی یا آینه تلسکوپ رو نگاه کنین، رطوبت رو بر اون تشخیص می دین. پاک کردن اون هیچ کمکی بهتون نمی کنه. به محض اینکه این عمل را متوقف کنید، رطوبت بیشتری جمع میشه  حتی ممکنه تمام تلسکوپ خیس شده بشه  

با وجود این می تونید عدسی ها و آینه های خودتون رو حتی در شرایط مه غلیظ، تمیز نگه دارین. فقط باید راه مبارزه با اون رو بشناسین. من در این پست سعی دارم شما رو با روش های مبارزه با مه گرفتگی اپتیک آشنا کنم. بعد از خوندن تموم این روضه ها  بهتره بریم سراغ روش های این کار:

1- نخستین قدم در مبارزه با مه، دهانه تلسکوپ هست. مه پوش (Dew Cap) های تجاری که دور شیئی را می گیرن، اغلب به خوبی از پس این کار برمیان. مه پوش های بلندتر بهتر کار می کنن. شما خودتون نیز می تونید برای تلسکوپ سرپوشی بسازین که بر سر لوله تلسکوپ به صورت قطعه لوله اضافه ای نصب بشه. اگر از تلسکوپ های نیوتنی استفاده می کنید، خود لوله تلسکوپ در نقش مه پوش عمل می کنه. اغلب توصیه میشه که لوله تلسکوپ، بلندتر از محل قرارگیری آینه ثانویه باشه تا آینه ثانویه مه نگیره. بدترین مشکل با مه در محیط های بسته ای پیش میاد که ظرفیت گرمایی کمی دارن و به سرعت گرمای خودشون رو تابش می کنن. یک مه گیر، نخستین ابزار جانبی است که هر کاربر تلسکوپ های اشمیت- کاسگرین در محیط مرطوب باید داشته باشد.

به آسانی اون رو می تونید خودتون بسازید. شاید بهترین و ارزان ترین وسیله، فوم هایی است از جنس همان که ته کیف ها استفاده میشه. به این ترتیب مه گیر شما سبک هم خواهد بود. نگران اینکه مه گیر جلوی میدان دید تلسکوپ تون را می گیره، نباشید. طول مه گیر شما باید حداقل 5/1 برابر قطر دهانه تلسکوپ باشه. این لوله علاوه بر این، نوری رو که از محیط به دهانه تلسکوپ می رسد، کاهش میده و زمینه آسمان در تصویر تلسکوپ تون تاریک تر میشه.

2- چشمی ها رو هم باید از مه محافظت کنین. تابش گرم صورت شما موقع رصد، سرعت مه گرفتگی چشمی را کاهش میده، ولی رطوبت چشم و تنفس شما تجمع بخار آب روی رو روی چشمی سریع تر می کنه. فنجانی چشمی (پلاستیک دورچشمی که محل قرار گرفتن چشم هست: EyeCup) نه تنها جلو نورهای نقطه ای محیط رو می گیره، بلکه در نقش یه مه پوش کوچک عمل می کنه. این رو به ویژه در رصد با دوربین های دوچشمی به خاطر بسپارین.

3- گاه پیش میاد که هیچ کدوم از این روش ها کارایی ندارن. شما هیچ چاره ای ندارید جز اینکه تلسکوپ خودتون رو با گرم کن های برقی، گرم نگه دارین. یک سشوار 120 ولت که باد گرم اون از فاصله ای مناسب و نه خیلی زیاد و به صورت مایل به آینه می رسه، می تونه مه اپتیک را برای حداکثر 5 دقیقه ناپدید بکنه. پس از اون باید دوباره آینه رو گرم کنید. دیگر گرم کن های الکتریکی شیشه هم چندان به کار نمیان. اینو گفتم تا خیالتون رو در این باره راحت کرده باشم!

4- یک راه بهتر اینه که از مه گیرهایی با گرم کن داخلی 12 ولت استفاده کنید یا خودتون بسازید. مثلا سیمی دارای جریان الکتریکی که دورتادور لوله پیچیده شده و گرمای حاصل از جریان به سیم و بدنه تلسکوپ منتقل می شه. اپتیک های گرم مزایای غیرمنتظره دیگری هم دارن. مه گرفتگی قبل از اینکه شما متوجه شوید بر اپتیک تلسکوپ شما تأثیر میذاره. گاهی وقتا با گرم کردن اپتیک میشه ستاره هایی تا یک قدر کم نورتر رو آشکار کرد. حتی در شبهایی که رطوبت هوا قابل توجه نیست، بهتره با این روش نذاریم دمای تلسکوپ از دمای هوای اطرافش کمتر بشه و در نتیجه انحنای آینه در بهترین حالت حفظ میشه.

5- بدترین مه گرفتگی زمانی پیش میاد که تلسکوپ در محفظه اش باشه. هیچ وقت نباید تلسکوپ رو قبل از اونکه کاملا خشک بشه، جمع کنید. بخار آب وقتی راهی برای خروج نداشته باشه و در یک محیط بسته مدام تبخیر و مایع بشه، می تونه به پوشش (کوتینگ) اپتیک و در نهایت به خود آینه صدمه بزنه. در مورد تلسکوپ های اشمیت یا ماکستوف- کاسگرین که تیغه ای شیشه ای در جلو دهانه است ممکنه سوال کنید، چطوری آب به یک محیط بسته که هوا به داخل یا خارج آن نفوذ نمی کنه، راه پیدا می کنه. سوال دیگه زمانی هست که در هنگام بستن جعبه تلسکوپ، اپتیک کاملا خشک باشه، اما باز هم بعد از اون می بینین که تلسکوپ خیس شده. پاسخ اینه که آب از ابتدا آنجا بوده! همیشه در مولکول های هوا مقداری آب وجود داره و اگه تلسکوپ شما سردتر از نقطه میعان بشه، روی تلسکوپ رو لایه ای از شبنم می پوشونه. به همین دلیل بسیاری از رصدگران قبل از شروع کار با تلسکوپ احساس می کنند داخل لوله آن یا روی عدسی شیئی اش رطوبت گرفته.

چند راه برای حل این مشکل وجود دارد. هیچ وقت تلسکوپ را از محفظه گرم، بی درنگ به محفظه سرد انتقال ندین. در حقیقت بستن جعبه تلسکوپ به طوری که با محیط بیرون هیچ تبادل هوایی نداشته باشه، درست نیست. بهترین پوشش تلسکوپ لباس پارچه ای است که " نفس می کشه "! پوشش پارچه ای جلوی نفوذ غبار را می گیره، در حالی که به بخار آب اجازه خروج میده. همین طور بهتره جای چشمی رو فقط با پارچه بپوشونید.

6- بدترین مشکل، زمانی به وجود میاد که نسیمی گرم در هوای سرد شروع به وزیدن بکنه! این دیگه میشه نور علی نور! بیشتر اوایل بهار با این مسئله مواجه میشیم. اون وقته که هر چیز سردی مرطوب میشه. اینجا هم یه پوشش پارچه ای می تونه بهترین حفاظ باشه. این کار به خوبی مقدار رطوبت هوا رو هنگامی که از روی اجسام سرد می گذره، کم می کنه. یک پیشنهاد معمول اینه که مدتی پیش از آغاز رصد، تلسکوپ را در هوای بیرون رها کنید تا به تدریج با محیط هم دما بشه. اما این قانون قدیمی کمی احتیاج به تصحیح داره! اگر تلسکوپ، کمی گرم تر از محیط باشه، احتمال تشکیل شبنم بر اون کمتر میشه. یک محیط بسته می تونه دمای بیشتری رو که احتیاج دارین، تأمین بکنه.

7- هیچ وقت تلسکوپ رو در یک محیط نمناک، پارکینگ یا هر مکان دیگری که اشیا زنگ می زنند، نگهداری نکنین. باز هم می توانید تلسکوپ را در محفظه اش گرم نگه دارین.

8- یک لامپ 4 تا 7 وات که نزدیک پوشش آینه تلسکوپ یا هر مکانی که می خواهید گرم باشه، باقی بمونه، گرمای لازم را تأمین می کنه. شاید بخواهید اون رو فقط در محیط های مرطوب روشن کنید یا به یک کلید حساس به رطوبت وصل کنید.

9- یک پیشنهاد خوب استفاده از پودرهای جاذب رطوبت هست. می تونید اونها رو از فروشگاه های لوازم آزمایشگاهی یا حتی عکاسی ها تهیه کنید. در بسته برخی از لوازمی که می خرین نیز بسته پودرهای رطوبت وجود داره. هر یک یا دو ماه بسته های پودرها را گرم کنید تا رطوبت جذب شده بخار بشه. مه گرفتگی تلسکوپ گاه مشکلات بسیاری ایجاد می کنه، اما با کمی آگاهی می توان با آن مقابله کرد. ببینم شما در این زمینه دیگه چه ترفندهایی رو به کار می برین؟