یک شب رصدی به یاد موندنی...

دیشب رصد خوبی رو داشتیم. جای همۀ دوستان خالی... چندتا عکس گرفتم ولی چندان راضی نبودم. آخه خیلی وقته که عکاسی نجومی نکردم و خیلی از فوت و فن‌هاش رو فراموش کرده‌ام. فکر کنم عکس اولی از همه‌شون بهتر شده باشه. این عکس رو با استفاده از دوربین براون سوار بر تلسکوپ ۸ اینچ اشمیت کاسگرین گرفتم.

توی این عکس صورت فلکی دجاجه رو در قلب راه شیری مشاهده می‌کنین و پایین‌ترش صورت فلکی شلیاق و شهابی که از این صورت فلکی عبور کرده...

اینجا می‌خواستم عکاسی دور قطبی انجام بدم که از شانسم یه شهاب از مرکز تصویر عبور کرد و زینت‌بخش عکس شد...

و اینم یه عکس دور قطبی دیگه که بازم یه شهاب، مهمون ناخونده‌ام شده!

وضعیت رؤیت‌پذیری هلال شوال

معمولاً هر سال شاهد چندین هلال زیبا و دارای اهمیت علمی و رصدی هستیم که بعضاً با مقارن شدن اونا با ماههای رمضان و شوال به حساسیت و شور رصدگران در شکارشون، اضافه میشه. طی چند سال گذشته و با ورود مبحث جدیدی با عنوان «هلالهای روزگاهی» و اقبال رصدگران به شکار این هلالها، تعداد هلالهای قابل توجه در سال به شکل چشمگیری افزایش پیدا کرده و در واقع فرصت بیشتری در اختیار رصدگران قرار گرفته تا بتونن هم اندوخته های علمی و رصدی خودشون رو محک بزنن و هم با شکار هلالهای سخت تر، علاوه بر افزایش دانش نظری و تجربی خودشون، پارامترهای حدی این هلالها رو بهبود ببخشن. با یه مقایسه سادۀ زمان مقارنه، زمان غروب خورشید و مکث هلال ماه (حدوداً 14 دقیقه) میشه نتیجه گرفت که رصد هلال شامگاهی امروز، ۲۷ مرداد منتفی خواهد بود.

هلال شوال امسال جزء یکی از جذابترین هلالهای روزگاهی هست و لازمه رصدگران علاقمند در خصوص شکار این هلال در روز پیش بینی های لازم رو داشته باشن. هرچند که لیبراسیون ماه در هلالهای با فاز بالا چندان موثر نیست، ولی به نظر می رسه وضعیت لیبراسیون این هلال در وضعیت مناسبی قرار داره. خلاصه اینکه غروب فردا گروه‌های رصدی زیادی به جست و جوی هلال بسیار باریک ماه خواهند پرداخت ولی با توجه به مختصات هلال، رویت در شامگاه فردا نسبتاً ضعیفه ولی با وجود تجربیات رصدگران کشور در زمینۀ رویت هلال در روز، در صورتی که این امر محقق بشه، مطابق تقویم، روز یکشنبه به عنوان عید سعید فطر اعلام خواهد شد. پیشاپیش عیدتون مبارک...

دیدار با یک هلال جذاب و سخت!

دیروز تعدادی از دوستان تماس گرفته بودن و در مورد وضعیت رؤیت پذیری هلال ماه مبارک رمضان در روز یکشنبه سؤال می کردن. هرساله این وضعیت رو یکی در ابتدای ماه و یکی هم در آخر ماه رمضان دارم که باید به سؤالات مختلف دوست و آشنا و... توضیح بدم که هلال قابل رؤیته یا نه. بطور خلاصه در مورد وضعیت رویت پذیری هلال در عصر امروز (یکشنبه) باید بگم اولاً با محاسباتی که من داشتم تحت هیچ شرایطی امکان رویت هلال در غروب امروز و در پهنه ی ایران با چشم غیر مسلح وجود نداره. بنابراین اگه قرار به رؤیته حتماً باید از تلسکوپ و دوربین دوچشمی استفاده کرد. ثانیاً از نظر مختصات هلال، شرایط رویت پذیری با چشم مسلح در بعد از غروب خورشید در نیمه جنوبی کشور مناسبتر از نیمه ی شمالیه. البته کار دشواری خواهد بود بخصوص که شرایط جوی هم در این فصل، رصد رو پیچیده تر میکنه.

 

ثالثاً تحت شرایطی امکان رویت هلال در روشنایی روز (بخصوص در زمانهای نزدیک به غروب خورشید) وجود داره که البته در این مورد هم داشتن شرایط مناسب جوی و آسمون عاری از ابر و گرد و غبار شانس رویت شدن هلال رو افزایش میده. بطور خلاصه احتمال رؤیت هلال در جنوب کشور با ابزار رصدی قوی وجود داره ولی با توجه به چیزایی که گفتم احتمال رؤیت ضعیفه. در کل باور من اینه که امروز تعداد گزارشهای زیادی از رویت شدن هلال نخواهیم داشت. اگه این اتفاق بیفته، کار سخت میشه و احتمال میره که روز دوشنبه یعنی فردا بعنوان یوم الشک (روز 30 شعبان) اعلام بشه. باید منتظر موند و دید چی پیش میاد. بهرحال ما امروز عصر به همراه تیم رصدی خودمون عازم ارتفاعات میشیم تا در این ماراتن نفس گیر بتونیم هلال باریک اول ماه مبارک رمضان رو ببینیم. امیدوارم موفق بشیم...

بعداً نوشت ۱: متأسفانه همون طور که پیش بینی کرده بودیم، موفق به رؤیت هلال نشدیم!

بعداً نوشت ۲: آمنه، همون دختر قربانی اسید پاشی که قبلاً در موردش نوشته بودم، امروز در لحظه قصاص، مجید رو بخشید!

مهر در پس مه

خورشید گرفتگی جزئی فردا رو فراموش نکنین. حتی اگه با تلسکوپ و ابزار رصدی مجهز نتونستین، دیدن این پدیده زیبا رو با عینک های فیلتر دار از دست ندین. طبق محاسبات من، این گرفتگی در شهر اصفهان در ساعت 11:22 شروع میشه و در ساعت 14:13 بعد از ظهر تموم میشه.

ماه حداکثر 34 درصد از قرص خورشید رو می پوشونه. در اصفهان با همکاری سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری قرار شده که این پدیده زیبا بطور زنده از تمام تلویزیون های شهری برای مردم پخش بشه. لحظات زیبایی رو از این پدیده براتون آرزومندم...

چند تبریک

 

۱- به سلامتی روز نجوم هم گذشت. امسال برنامه های جذاب تری نسبت به سالهای قبل داشتیم. استقبال مردم فوق العاده عالی بود. بخصوص اون شب که توی میدان امام اساسی شلوغ شد. بچه های گروه واقعا همکاری شون فوق العاده بود وگرنه نمیشد پاسخگوی اون حجم از جمعیت باشیم.

امسال اینقدر تبلیغشو توی دانشگاه بین بچه ها کردم که فکر کنم از دانشکده خودمون اون شب توی میدان امام حدود 10- 15 نفری اومده بودن! که بازم جای شکرش باقیه. با تأخیر روز و هفته نجوم رو به تمام دوستان نجومی تبریک میگم. امیدوارم اونها هم توی شهرهاشون برنامه های خوبی اجرا کرده باشن.

2- امروز هم برنامه « آسمان شب » ده ساله شد. برنامه ای که از سال 1380 کار خودش رو در شبکه 4 شروع کرد و در این مدت سهم بسزایی در علاقه مند کردن مردم به نجوم داشت. ده سالگی این برنامه رو به سیاوش صفاریان پور (تهیه کننده خستگی ناپذیر برنامه) و تمام دوستان تبریک عرض می کنم.

۳- امروز هم که روز جهانی تئاتر بود. این روز رو به تمام دوستان تئاتریم تبریک میگم. آخرین خبر از این حوزه ما اینکه فعلا داریم روی نمایشنامه هملت کار می کنیم؛ با سبکی متفاوت نسبت با سایر اجراهای قبلی. توی جشنواره تئاتر دانشجویی باید سنگ تموم بذاریم. انشاءالله قراره مردادماه در شیراز به مدت 10 روز اجرا داشته باشیم.

۴- یه تبریک هم به خودم! دیروز توی مسابقه داستان نویسی دانشگاه برنده شدم. اصلا خودم هم باور نمی کردم رتبه بیارم. آخه این داستانی رو که برای شرکت در مسابقه ارائه دادم، سر کلاس تغذیه اساسی دکتر انتظاری (رئیس دانشکده) از سر بی حوصلگی نوشته بودم!

یادش بخیر... پارسال همین موقع بود که توی جشنواره داستان نویسی رتبه اول رو کسب کردم. لحظاتی رو که می رفتم روی سن تا جایزه ام رو از دست دکتر اسلامی ندوشن بگیرم، هیچوقت فراموش نمی کنم. با خانمشون اومده بودن. همیشه دلم میخواست که یه روزی این شخصیت بزرگ دنیای ادبیات رو ببینم؛ اما اصلا باور نمی کردم روزی از دست ایشون جایزه بگیرم! یادش بخیر... 

مبارزه با مه گرفتگی تلسکوپ

 

مشکلی که همیشه واسه رصدگران ساکن مناطق مرطوب یا کوهستانی و سردسیر پیش می یاد، مه گرفتگی اپتیک هست. حتی این مشکل ممکنه واسه شما هم پیش اومده باشه. برای تازه کارها عجیبه که در یه شب صاف وقتی انتظار دارن همه چیز خشک بمونه، لایه نازکی از قطرات آب روی ابزارهاشون می شینه. متأسفانه وقتی که آسمان در پایدارترین حالت واسه رصد تلسکوپی هست، یه شرایط آب و هوایی پدید می یاد که انتظار میره مه به زودی شکل بگیره.

 از پشت چشمی، ابتدا متوجه میشین که رصد ستاره های کم نور و کهکشان ها سخت تر شده و بعدش هاله ای دور ستاره های پرنورتر را فرامی گیره. هم اکنون اگر با چراغ قوه، عدسی یا آینه تلسکوپ رو نگاه کنین، رطوبت رو بر اون تشخیص می دین. پاک کردن اون هیچ کمکی بهتون نمی کنه. به محض اینکه این عمل را متوقف کنید، رطوبت بیشتری جمع میشه  حتی ممکنه تمام تلسکوپ خیس شده بشه  

با وجود این می تونید عدسی ها و آینه های خودتون رو حتی در شرایط مه غلیظ، تمیز نگه دارین. فقط باید راه مبارزه با اون رو بشناسین. من در این پست سعی دارم شما رو با روش های مبارزه با مه گرفتگی اپتیک آشنا کنم. بعد از خوندن تموم این روضه ها  بهتره بریم سراغ روش های این کار:

1- نخستین قدم در مبارزه با مه، دهانه تلسکوپ هست. مه پوش (Dew Cap) های تجاری که دور شیئی را می گیرن، اغلب به خوبی از پس این کار برمیان. مه پوش های بلندتر بهتر کار می کنن. شما خودتون نیز می تونید برای تلسکوپ سرپوشی بسازین که بر سر لوله تلسکوپ به صورت قطعه لوله اضافه ای نصب بشه. اگر از تلسکوپ های نیوتنی استفاده می کنید، خود لوله تلسکوپ در نقش مه پوش عمل می کنه. اغلب توصیه میشه که لوله تلسکوپ، بلندتر از محل قرارگیری آینه ثانویه باشه تا آینه ثانویه مه نگیره. بدترین مشکل با مه در محیط های بسته ای پیش میاد که ظرفیت گرمایی کمی دارن و به سرعت گرمای خودشون رو تابش می کنن. یک مه گیر، نخستین ابزار جانبی است که هر کاربر تلسکوپ های اشمیت- کاسگرین در محیط مرطوب باید داشته باشد.

به آسانی اون رو می تونید خودتون بسازید. شاید بهترین و ارزان ترین وسیله، فوم هایی است از جنس همان که ته کیف ها استفاده میشه. به این ترتیب مه گیر شما سبک هم خواهد بود. نگران اینکه مه گیر جلوی میدان دید تلسکوپ تون را می گیره، نباشید. طول مه گیر شما باید حداقل 5/1 برابر قطر دهانه تلسکوپ باشه. این لوله علاوه بر این، نوری رو که از محیط به دهانه تلسکوپ می رسد، کاهش میده و زمینه آسمان در تصویر تلسکوپ تون تاریک تر میشه.

2- چشمی ها رو هم باید از مه محافظت کنین. تابش گرم صورت شما موقع رصد، سرعت مه گرفتگی چشمی را کاهش میده، ولی رطوبت چشم و تنفس شما تجمع بخار آب روی رو روی چشمی سریع تر می کنه. فنجانی چشمی (پلاستیک دورچشمی که محل قرار گرفتن چشم هست: EyeCup) نه تنها جلو نورهای نقطه ای محیط رو می گیره، بلکه در نقش یه مه پوش کوچک عمل می کنه. این رو به ویژه در رصد با دوربین های دوچشمی به خاطر بسپارین.

3- گاه پیش میاد که هیچ کدوم از این روش ها کارایی ندارن. شما هیچ چاره ای ندارید جز اینکه تلسکوپ خودتون رو با گرم کن های برقی، گرم نگه دارین. یک سشوار 120 ولت که باد گرم اون از فاصله ای مناسب و نه خیلی زیاد و به صورت مایل به آینه می رسه، می تونه مه اپتیک را برای حداکثر 5 دقیقه ناپدید بکنه. پس از اون باید دوباره آینه رو گرم کنید. دیگر گرم کن های الکتریکی شیشه هم چندان به کار نمیان. اینو گفتم تا خیالتون رو در این باره راحت کرده باشم!

4- یک راه بهتر اینه که از مه گیرهایی با گرم کن داخلی 12 ولت استفاده کنید یا خودتون بسازید. مثلا سیمی دارای جریان الکتریکی که دورتادور لوله پیچیده شده و گرمای حاصل از جریان به سیم و بدنه تلسکوپ منتقل می شه. اپتیک های گرم مزایای غیرمنتظره دیگری هم دارن. مه گرفتگی قبل از اینکه شما متوجه شوید بر اپتیک تلسکوپ شما تأثیر میذاره. گاهی وقتا با گرم کردن اپتیک میشه ستاره هایی تا یک قدر کم نورتر رو آشکار کرد. حتی در شبهایی که رطوبت هوا قابل توجه نیست، بهتره با این روش نذاریم دمای تلسکوپ از دمای هوای اطرافش کمتر بشه و در نتیجه انحنای آینه در بهترین حالت حفظ میشه.

5- بدترین مه گرفتگی زمانی پیش میاد که تلسکوپ در محفظه اش باشه. هیچ وقت نباید تلسکوپ رو قبل از اونکه کاملا خشک بشه، جمع کنید. بخار آب وقتی راهی برای خروج نداشته باشه و در یک محیط بسته مدام تبخیر و مایع بشه، می تونه به پوشش (کوتینگ) اپتیک و در نهایت به خود آینه صدمه بزنه. در مورد تلسکوپ های اشمیت یا ماکستوف- کاسگرین که تیغه ای شیشه ای در جلو دهانه است ممکنه سوال کنید، چطوری آب به یک محیط بسته که هوا به داخل یا خارج آن نفوذ نمی کنه، راه پیدا می کنه. سوال دیگه زمانی هست که در هنگام بستن جعبه تلسکوپ، اپتیک کاملا خشک باشه، اما باز هم بعد از اون می بینین که تلسکوپ خیس شده. پاسخ اینه که آب از ابتدا آنجا بوده! همیشه در مولکول های هوا مقداری آب وجود داره و اگه تلسکوپ شما سردتر از نقطه میعان بشه، روی تلسکوپ رو لایه ای از شبنم می پوشونه. به همین دلیل بسیاری از رصدگران قبل از شروع کار با تلسکوپ احساس می کنند داخل لوله آن یا روی عدسی شیئی اش رطوبت گرفته.

چند راه برای حل این مشکل وجود دارد. هیچ وقت تلسکوپ را از محفظه گرم، بی درنگ به محفظه سرد انتقال ندین. در حقیقت بستن جعبه تلسکوپ به طوری که با محیط بیرون هیچ تبادل هوایی نداشته باشه، درست نیست. بهترین پوشش تلسکوپ لباس پارچه ای است که " نفس می کشه "! پوشش پارچه ای جلوی نفوذ غبار را می گیره، در حالی که به بخار آب اجازه خروج میده. همین طور بهتره جای چشمی رو فقط با پارچه بپوشونید.

6- بدترین مشکل، زمانی به وجود میاد که نسیمی گرم در هوای سرد شروع به وزیدن بکنه! این دیگه میشه نور علی نور! بیشتر اوایل بهار با این مسئله مواجه میشیم. اون وقته که هر چیز سردی مرطوب میشه. اینجا هم یه پوشش پارچه ای می تونه بهترین حفاظ باشه. این کار به خوبی مقدار رطوبت هوا رو هنگامی که از روی اجسام سرد می گذره، کم می کنه. یک پیشنهاد معمول اینه که مدتی پیش از آغاز رصد، تلسکوپ را در هوای بیرون رها کنید تا به تدریج با محیط هم دما بشه. اما این قانون قدیمی کمی احتیاج به تصحیح داره! اگر تلسکوپ، کمی گرم تر از محیط باشه، احتمال تشکیل شبنم بر اون کمتر میشه. یک محیط بسته می تونه دمای بیشتری رو که احتیاج دارین، تأمین بکنه.

7- هیچ وقت تلسکوپ رو در یک محیط نمناک، پارکینگ یا هر مکان دیگری که اشیا زنگ می زنند، نگهداری نکنین. باز هم می توانید تلسکوپ را در محفظه اش گرم نگه دارین.

8- یک لامپ 4 تا 7 وات که نزدیک پوشش آینه تلسکوپ یا هر مکانی که می خواهید گرم باشه، باقی بمونه، گرمای لازم را تأمین می کنه. شاید بخواهید اون رو فقط در محیط های مرطوب روشن کنید یا به یک کلید حساس به رطوبت وصل کنید.

9- یک پیشنهاد خوب استفاده از پودرهای جاذب رطوبت هست. می تونید اونها رو از فروشگاه های لوازم آزمایشگاهی یا حتی عکاسی ها تهیه کنید. در بسته برخی از لوازمی که می خرین نیز بسته پودرهای رطوبت وجود داره. هر یک یا دو ماه بسته های پودرها را گرم کنید تا رطوبت جذب شده بخار بشه. مه گرفتگی تلسکوپ گاه مشکلات بسیاری ایجاد می کنه، اما با کمی آگاهی می توان با آن مقابله کرد. ببینم شما در این زمینه دیگه چه ترفندهایی رو به کار می برین؟

 

کاتالوگ کارولین (قسمت دوم)

 

قبل از هرچیز یه نکته کوچیک عرض کنم:

دوستانی که بر بنده منت میذارن و نظر میدن اگه می خوان که نظرشون نمایش داده نشه، لطفاً تیک نظر خصوصی رو بزنن. چون من هر نظری رو که به صورت نظر خصوصی ارسال نشده باشه، تأیید می کنم. چه با نظرم مخالف باشه و چه موافق. اینجا آزادی بیان حرف اول رو می زنه

لذا از تمام دوستان، آشنایان، وابستگان، متعلقین، متعلقات و... خواهشمند می باشیم که دقت لازم را مبذول فرمایند!


خب اگه یادتون باشه تو چند پست قبلی به بررسی اجرام کاتالوگ کارولین پرداختم. در این پست قصد دارم تا چند جرم دیگه از این فهرست رو معرفی کنم و بحث این کاتالوگ رو ببندم.

NGC 253 : یه کهکشان بزرگ و مه آلود که از نگاه ما تقریبا از لبه دیه میشه. حتما می شناسیدش! بله، کهکشان حجار. چهارمین کهکشان درخشان آسمان. بهتون قول میدم اگه این کهکشان تا این حد در جنوب واقع نشده بود و در چنین صورت فلکی کم فروغ و دور افتاده ای جای نمی گرفت، میتونست شهرتی هم اندازه کهکشان آندرومدا پیدا بکنه! فکر کنم به دلیل همین واقع شدنش در قسمت جنوبی آسمان و ارتفاع کمش از افق، از دید مسیه پنهان شده و واسه همین در کاتالوگ مسیه اثری ازش نیست  البته اونقدرها هم این کهکشان، جنوبی نیست! اگه بتونین ستاره هایی مقل قلب العقرب یا فم الحوت رو در آسمون رصدگاه تون ببینین، کهکشان حجار رو هم صددرصد می تونین رویت کنین. با تلسکوپ های آماتوری مناسب در بزرگنمایی های بالا، رگه های تاریک غبار و هسته تخم مرغی شکلش رو می تونید تشخیص بدین.

NGC 205 : از میان دو کهکشان اقماری و بیضوی در کنار کهکشان بزرگ آندرومدا، این عضو محوتر و کم تراکم تره. بابا همون M 110 خودمونه دیگه  حالا که دارم دفتر طرح های رصدی ام رو ورق می زنم، می بینم که من M 110 رو شبیه یه تخم مرغ سیاه شده کشیده ام که وسطش کمی روشن تره  شما ازش چی دیدین؟

NGC 2360 : باید توی کلب اکبر سراغش برین. یه جرم تماشایی واسه فصل زمستان. زمینه غنی از ستاره راه شیری در محدوده این خوشه خیلی دیدنیه. حدود 40 تا 60 ستاره رو بستگی به اپتیکی که ازش استفاده می کنین، می تونید تشخیص بدین. در اون میشه رشته هایی زیبا از ستاره ها، توده های ستاره ای و نقاط سیاهی رو دید که هیچ ستاره ای ندارن. خیلی دلم میخواد بدونم که ماهیت این نقاط سیاه چیه  اگه با یه بزرگ نمایی متوسط سراغ این خوشه برین، آرایش این ستاره ها رو شبیه به یه پیکان می بینین. نشانی این خوشه خیلی سر راسته! کافیه که به روش پرش ستاره ای، از شباهنگ به ستاره گاما- کلب اکبر از قدر 4 برین و همین مسافت رو در همون راستا ادامه بدین تا به این مجموعه زیبای ستاره ای برسین.

NGC 2204 : اینم که یه خوشه باز دیگه از کاتالوگ کارولین که در کلب اکبر واقع شده. در فاصله ای کمتر از دو درجه غرب ستاره بتا- کلب اکبر در انتظارتون هست! در بزرگنمایی کم، همراه با ستاره روشن نارنجی رنگی در شمال غرب اون دیده میشه. با بزرگنمایی بیشتر می تونین تعداد بیشتری ستاره رو در اون ببینین.

NGC 891 : یه کهکشان کلاسیک در رده کهکشان هایی که از لبه دیده میشن. این جرم سماوی، سمبل کهکشان های مارپیچی ای است که میشه گفت جزء اجرام مورد علاقه بیشتر رصدگران با تجربه آسمان شب یا عکاسان اعماق آسمان است. بر خلاف شهرتی که داره، خیلی محو هستش. توده مه آلود و کشیده اون همراه با رشته ای تاریک از غبار که اون رو از وسط به دو قسمت تقسیم کرده، خیلی خوشگله. بذارین اینجوری بگم که این جرم، در واقع محوترین و دشوارترین جرم از اجرام کارولین واسه رصد هست. درخشندگی سطحی نامناسبی داره و رصد کردنش خیلی وابسته به تاریکی زمینه آسمون هست  نتیجه اخلاقی اینکه اگه حال و حوصله رصد چنین اجرام کم فروغی رو ندارین، از خیرش بگذرین  ولی اگه بتونین ببینیدش می تونین به خودتون افتخار کنید، چون اولا معلوم میشه رصدگر با حوصله ای هستین(!) و در ثانی چشمان تیزبینی دارین

NGC 2548 : واسه دیدنش باید سراغ صورت فلکی شجاع برین. یه جرم خوب که بهترین زمان واسه رصدش فصل زمستان و اوایل بهار است. این جرم در فهرست مسیه شماره 48 رو به خودش اختصاص داده. با یه تلسکوپ 6 اینج نیوتنی و بزرگنمایی 62 برابر، من تونستم حدود 40 تا ستاره رو در اون بشمارم. اگه یه کم دقت کنید می تونید سه تا ستاره غول زرد رنگ و دو آرایش ستاره ای نیم دایره ای بزرگ که مثل دو چشم در دو طرف برآمدگی مرکزی واقع شده اند، رو ببینین.

NGC 6633 : یه خوشه باز در صورت فلکی مارافسای که در آسمان به بزرگی قرص ماه خودنمایی می کنه. در دفتر ثبت های رصدی ام این خوشه رو به شکل ریسمان هایی از ستارگان کشیده ام که حرف W رو تداعی می کنه و ستاره های روشن اون از شمال غرب به جنوب غرب کشیده شده اند. در تلسکوپ های مناسب آماتوری تعداد زیادی از ستاره های این خوشه با رنگ های زرد، نارنجی و آبی براتون چشمک می زنن! در زیر یه آسمون تاریک، این خوشه رو با چشم غیر مسلح هم می تونین ببیید. در میان خط واصل بین ستاره های آلفا- مارافسای و دلتا- عقاب در انتظارتون هست!

 

این هم از اجرام کاتالوگ کارولین. اما چون اسم این مرد بزرگ اومد، بد نیست در کنار رصد اجرام بالا، یه سری هم به دهانه ای روی ماه بزنید که به افتخار این مرد بزرگ، کارولین هرشل نامیده شده. شب دهم ماه قمری، بهترین شب واسه رصد این دهانه هست. واسه رصدش سراغ دریای رگبارها برین. درست در نزدیکی خلیج رنگین کمان واقع شده. خود خودشه

 

کاتالوگ کارولین (قسمت اول)

 

همون طور که می دونین اتحادیه نجوم هر ساله در کشورهای سرتاسر جهان رقابت های متنوعی رو در بخش های مختلف برگزار می کنه. تنوع این ماراتن ها در بخش رصدی نسبتا خوبه. متأسفانه در ایران، رصدگران فقط شاهد برگزاری دو رقابت رصدی سالانه هستن  یکی ماراتن مسیه و دیگری رقابت صوفی. البته باید به برگزار کنندکان چنین رقابت هایی خسته نباشید جانانه ای گفت، چون برگزاری مسابقاتی از این دست نیازمند برنامه ریزی و پشتکار فراوان هست که الحق برگزارکنندکان، تا به حال از پس اون براومدن.

اما منجمان سایر کشورها به خصوص در اروپا و ایالات متحده، تنها به شرکت در ماراتن هایی مثل مسیه اکتفا نمی کنن و خودشون رو در رقابت های سخت تری محک می زنن. یکی از این رقابت ها، ماراتن هرشل هست. یه رقابت وسوسه کننده واسه اونایی که در ماراتن مسیه به مراتبی در سلوک معنوی دست پیدا کرده اند

جایزه ای که اتحادیه نجوم به برندگان این ماراتن میده، هرشل نام داره. کسب یه همچین جایزه ای در کارنامه یه منجم آماتور واقعا افتخار آمیز هست. البته به همین راحتی ها هم نیست. اتحادیه نجوم، جایزه هرشل خودش رو به کسی اعطا می کنه که بتونه تمام 400 جرم کاتالوگ هرشل رو در یه شب، رصد کنه  ماراتنی که میشه گفت حدود 3 برابر دشوارتر از مارتن مسیه هست. البته اتحادیه نجوم رقابت های جالب دیگه ای رو هم برگزار می کنه که نیاز به ذکرشون در این پست نیست.

اینا واقعات غرایب  رو گفتم تا به اینجا برسم که در بین خیلی از رصدگران و به خصوص رصدگران ایرانی، بسیاری از اجرام کاتالوگ های مختلف ناشناخته مونده و کمتر کسی هست که سراغی از اونها بگیره. اکثرا رو همون اجرام مسیه زوم می کنن. واقعا من موندم که چرا ما از دیدن این اجرام تکراری خسته نمی شیم (البته خودمو میگم، قصد جسارت به ساحت شما رو ندارم!)...واسه همین قصد دارم تا در این کلبه کوچولو، شما رو مهمون کنم تا یه کم با این اجرام غیر ستاره ای که واسه اکثر ماها ناشناخته هستن، با هم دیگه آشنا بشیم.

به مرور زیباترین اجرام کاتالوگ های بین المللی رو با هم بررسی می کنیم. من اون چیزایی رو که از این میزبان های آسمونی در پشت تلسکوپ های مختلف یا دوربین دوچشمی دیده ام، واستون میگم. اگه شما هم به دیدارشون رفتین، برای من هم در مورد زیبایی هاشون و جزئیاتی که از پشت چشمی دیدین، شرح بدین. خیلی خوشحال میشم.

چون اسم کاتالوگ هرشل اومد، ترجیح میدم واسه بار اول از این کاتالوگ بین المللی شروع کنم. چندتا از زیباترین اجرام کارولین هرشل رو معرفی می کنم. اگه ندیدین شون، امشب حتما برین و یه سری بهشون بزنین! بعدش در دفترچه خاطرات رصدی تون بنویسین که چه شب رویایی رو با اجرام کارولین هرشل پشت سر گذاشتین!

برای برنامه ریزی واسه رصدشون حتما از نرم افزار هایی مثل  Starry Night و The Sky کمک بگیرین.

هنگامی که دارین از مشاهده این اجرام لذت می برین، به 250 سال قبل برین و کارولین رو با تلسکوپش در کنار خودتون مجسم کنین که با چه شوق و علاقه ای در حال ثبت مشاهدات خودش هست

و حرف آخر اینکه اجرامی که معرفی می کنم، به نظر من زیباترین اجرام فهرست کارولین هستن. البته همه اینها زیبا هستن ولی اگه کسی جرم دیگه ای رو از این فهرست سراغ داره که به خوشگلی اجرام معرفی شده هست ، بگه تا من هم از لذت دیدنش محروم نشم.

NGC 7789 : یه خوشه باز زیبا و شناخته شده که در ذات الکرسی جا خوش کرده! با وجود اینکه هیچ ستاره درخشانی نداره، ولی مجموعه ای غنی و انبوه هست. در مقایسه با خیلی از خوشه های دیگه، ظریف تر و دلنوازتره  باید خودتون دیدنش رو تجربه کنین تا ببینین که چه زیبا انبوه ستاره هاش مثل تار و پود تور ریزبافتی در مقابل چمشاتون قرار گرفته. اغلب رصدگران اون رو به اسم " خوشه کارولین " می شناسند ولی بهش " خوشه باشکوه " نیز میگن. با دوربین دوچشمی به دور از نور شهر، توده ای کم فروغ ازش دیده میشه که در حدود 3 درجه ای جنوب شرق ستاره درخشان بتا- ذات الکرسی قرار گرفته. اما اگه با یه تلسکوپ آماتوری مناسب (6 تا 8 اینچ) بهش نگاه کنید، اونوقت می بینین که صدها ستاره کم فروغ اون دارن به افتخار شما، سو سو می زنن  در بزرگنمایی 200 برابر، من تونستم یه لکه کوچک، تاریک و بدون ستاره رو در مرکزش ببینم.

NGC 225 : یه خوشه پخش که در زیر یه آسمون تاریک با هر تلسکوپی که ببینیدش زیباست. این خوشه رو می تونین در نیمه راه بین گاما و کاپا- ذات الکرسی پیدا کنید. واسه خود من این خوشه شبیه شکلهای مثلث مانندی درون هم هست که با دنباله کوچکی از ستاره ها از هم جدا شده اند. من با یه تلسکوپ 8 اینج تونستم حدود 10 تا 15 تا از ستاره هاش رو ببینم... آی نفس کش...! ببینم کسی هست که تونسته باشه بیشتر از 15 تا ستاره این خوشه رو تشخیص داده باشه؟... ما حریف می طلبیم

NGC 381 : خوشه ای کم نورتر و کوچکتر هست که از قدر 9 درست در 1.6 درجه ای گاما- ذات الکرسی واقع شده. در تلسکوپ های مناسب و چشمی میدان دید باز به صورت زنجیری از ستاره ها دیده میشه که به سوی مرکز امتداد داره. دنبال چی میگردین؟ نمی تونین رو نقشه پیداش کنین متأسفانه این خوشه در اطلس آسمان 2000 جا افتاده و شما خودتون باید پیداش کنین! از Starry Night کمک بگیرین.

NGC 659 : آخرین خوشه باز کارولین در ذات الکرسی هستش که مثل تکه ای از راه شیری به نظر میرسه. تا حالا به مثلث زیبایی از ستارگان که ستاره 44 – ذات الکرسی در میان شون احاطه شده توجه کردین؟ اگه نه، حتما امشب این کار رو بکنین و ازش لذت ببرین. من با هیچ تلسکوپی تا به حال بیشتر از دو دوجین ستاره در این خوشه ندیده ام! شما چطور؟ واسه پیدا کردنش باید سراغ ستاره دلتا- ذات الکرسی برین و شمال غرب این ستاره رو نگاه کنید. البته M 103 و NGC 663 هم راهنماهای خوبی واسه پیدا کردنش هستند. مشاهده این سه خوشه زیبا از توی دوربین دوچشمی لذت خاص خودش رو داره. طوری کنار هم قرار گرفته اند که انگار قبلا با هم توی این نقطه از آسمون قول و قرار گذاشته بوده اند

NGC 7380 : یه خوشه مثلثی شکل در قیفاووس که با یه سحابی نشری کم نور و بزرگتر احاطه شده. بدون صافی سحابی، خیلی سخته که سحابی نشری رو بتونین تشخیص بدین. من خودم رو کشتم ولی نتونستم بدون فیلتر ببینمش  صافی سحابی O3 به دلیل اینکه تضاد سحابی رو با زمینه آسمون به شدت افزایش میده، واسه مشاهده این خوشه مناسبه. میگید نه، امتحان کنین!

خب فکر می کنم تا همین جا واسه این پست بسه! داره مطالب این پست زیاد میشه، واسه همین بقیه اجرام کارولین رو در پست های بعدی بررسی می کنم.

آسمون دلتون پر ستاره باد